Làm sao để khơi dậy tình yêu với việc đọc từ những năm đầu đời?

Mình đã chứng kiến con trai mình – từ một em bé nhấp nhổm chạy liên tục, không ngồi yên được 5 phút – dần dần có thể tập trung hàng chục phút để nghiền ngẫm một cuốn sách yêu thích. Và tất cả bắt đầu từ một điều rất đơn giản: cho con tiếp xúc với việc đọc từ sớm.

Nhưng “cho con đọc sớm” không đồng nghĩa với việc ép con học chữ, luyện viết hay làm bài tập từ khi còn rất nhỏ. Đọc sớm – theo nghĩa đúng và tự nhiên nhất – là đặt con vào môi trường được lắng nghe, được chơi với ngôn ngữ, được tò mò, tưởng tượng và cảm nhận từng con chữ qua giọng đọc, hình ảnh, và sự kết nối với cha mẹ.

Vậy, khi đã sẵn sàng đồng hành cùng con, bạn nên bắt đầu từ đâu? Có những cách tiếp cận nào giúp trẻ học đọc sớm hiệu quả, mà vẫn giữ được sự vui vẻ, hứng thú?

Dưới đây là những phương pháp dạy đọc phổ biến mà mình đã nghiên cứu và áp dụng thành công trong các Khoá Early reading của mình, gần nhất là Kids Up ‘24 – hy vọng sẽ giúp bạn bắt đầu hành trình thật vững vàng và nhẹ nhàng hơn.

Phonics (âm vị học) là phương pháp giúp trẻ nhận diện các âm của chữ cái và cách kết hợp chúng lại để tạo thành từ. Ví dụ: con học rằng “c” phát âm là /k/, “a” là /æ/, “t” là /t/ → ghép lại sẽ thành từ “cat”.

Điều tuyệt vời là: con có thể tự mình “giải mã” (decode) rất nhiều từ mới, ngay cả khi chưa từng thấy từ đó trước đây. Đây là kỹ năng nèn tảng quan trọng cho trẻ phát triển khả năng đọc chuẩn – viết đúng chính tả về sau.

⛳ Nhưng bạn cũng cần lưu ý:

|| Theo báo cáo từ National Reading Panel (Mỹ), trẻ em học phonics sớm có kỹ năng đọc (khả năng *decode* từ và đọc hiểu) + viết vượt trội hơn nhóm không được dạy phương pháp này.

Đây là cách trẻ học ghi nhớ từ như một “hình ảnh hoàn chỉnh” – không cần phân tích từng âm. Ví dụ: con nhìn thấy từ “apple” nhiều lần kèm tranh quả táo, nghe bố mẹ đọc thành tiếng → từ đó tự ghi nhớ từ này.

Phương pháp này:

Tuy nhiên: nếu chỉ dùng mỗi phương pháp này, con có thể sẽ khó đọc được các từ mới mà mình chưa từng thấy trước đó.

#Mẹo nhỏ mình áp dụng: treo từ vựng ở góc học tập/nhà vệ sinh, lặp đi lặp lại qua thẻ từ, trò chơi đoán chữ, đọc truyện có nhiều sight words; dán nhãn các đồ vật trong nhà bằng tiếng Anh hoặc tiếng Việt để con “nhìn nhiều rồi sẽ nhớ”.

Đây là phương pháp dựa trên triết lý: Trẻ học đọc tốt nhất khi được tiếp xúc với ngôn ngữ trong môi trường giàu ngữ cảnh, không tách rời thành phần. Thay vì học âm, từ riêng lẻ, trẻ được học đọc thông qua truyện kể, bài hát, đối thoại hàng ngày, từ đó tự rút ra quy luật về từ vựng, cấu trúc. Điều này giúp con:

Tuy nhiên:

#Gợi_ý áp dụng: đọc truyện tranh có lời thoại, sau khi con đã hiểu tranh và nội dung, hướng dẫn con vừa đọc vừa chỉ chữ; đặt câu hỏi mở khi đọc sách cùng con, khuyến khích con đoán tiếp câu chuyện, hoặc cùng nhau kể lại theo lời của chính con.

Multisensory (đa giác quan) là cách tiếp cận tích hợp: trẻ vừa nhìn chữ, nghe phát âm, phát âm theo, vừa viết, vừa vận động. Đây cũng là cách học mình yêu thích nhất – vì phù hợp với gần như mọi đứa trẻ, đặc biệt là các bạn nhỏ hiếu động.

Trẻ không chỉ học bằng mắt và tai, mà còn học bằng tay, bằng cơ thể, bằng cả cảm xúc. 

Ví dụ:

Học qua nhiều giác quan không chỉ giúp trẻ nhớ lâu, mà còn khiến trải nghiệm học đọc trở nên vui vẻ, sống động hơn bao giờ hết với nhiều ưu điểm:

Tại Mỹ, phương pháp Orton-Gillingham được phát triển bởi Học viện Yale – chương trình dạy đọc đa giác quan – được xem là cứu tinh cho những trẻ rối loạn đọc và được áp dụng rộng rãi trong các trung tâm học tập.

Vậy, cha mẹ nên chọn cách nào và bắt đầu từ đâu?

Câu trả lời là: Chọn con đường phù hợp với chính con mình. Không có một phương pháp “thần kỳ” nào phù hợp với tất cả. 

Để biết con phù hợp nhất với phương pháp nào, ba mẹ có thể:

Có một điều mà mọi phương pháp đều cần – đó là sự hiện diện của cha mẹ: đọc cùng con mỗi ngày, trò chuyện về sách, tạo cho con không gian đọc thoải mái, truyền cho con cảm hứng, sự kiên nhẫn và tình yêu với việc đọc.

|| Đọc sớm không phải để hơn bạn hơn bè.

|| Đọc sớm là để con có thêm một người bạn đồng hành trong trí tưởng tượng.

|| Là để gieo một hạt mầm cho tình yêu ngôn ngữ, thứ sẽ lớn lên và giúp ích cho con suốt đời.

Như vậy, bạn chẳng cần phải là một chuyên gia ngôn ngữ, bạn vẫn có thể bắt đầu hành trình đọc sớm cùng con từ những điều đơn giản nhất mà mình gợi ý phía trên, hoặc:

Đăng ký tham gia Kids Up ‘26 để cùng những ba mẹ có chung mục tiêu với mình, chung quan điểm giáo dục, trở thành người truyền cảm hứng cho con, tiến bước cùng con.

Không có sớm, không có muộn, đây là lúc tốt nhất để bạn bắt đầu mở ra cả một thế giới tri thức và tâm hồn trong lòng con.